ਲੇਖ

ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਹੁਨਰ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ

ਭਾਰਤੀ ਧਰਮਗੰ੍ਰਥਾਂ ਦੇ ਯੁੱਗ ਪਰਿਵਰਤਨ ਤੇ ਬਦਲੇ ਸੰਦਰਭਾਂ ‘ਚ ਜਿੰਨੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੋਈ ਹੈ ,  ਓਨੀ ਸ਼ਾਇਦ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹੋਰ ਧਰਮਗੰ੍ਰਥਾਂ ਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੋਈ   ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ‘ਚ ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੈ ਇਸਦਾ ਮਹੱਤਵ ਧਰਮਗ੍ਰੰਥ  ਦੇ ਰੂਪ ‘ਚ ਤਾਂ ਹੈ ਹੀ ,  ਨਾਲ ਹੀ  ਪਰਬੰਧਕੀ ਗਿਆਨ ਭੰਡਾਰ  ਦੇ ਰੂਪ ‘ਚ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਤੇ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਇਸਦੇ ਵਿਹਾਰਕ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤ,  ਸਗੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ‘ਚ ਵੀ ਕੁਸ਼ਲ ਪਰਬੰਧਨ ਦਾ ਅਚੂਕ ਮੰਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ  ਸਾਲ 2008 ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨਿਊਜਰਸੀ ‘ਚ ਸਥਿੱਤ ਸੈਟਾਨ ਹਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ‘ਚ ਹਰੇਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਗੀਤਾ ਦਾ ਅੰਗੇਰਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਪੜ੍ਹਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ 1856 ‘ਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ ਇਹ ਕੈਥੋਲਿਕ ਦੂਜਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿੱਜੀ ਹੈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਇਸਾਈ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ  ਹਨ   ਰਾਜਸਥਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਵੀ ਵਣਜ ਤੇ ਮੈਨੇਜ਼ਮੈਂਟ ਕਾਲਜ਼ਾਂ ‘ਚ ਪੋਸਟਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਜਮਾਤਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ‘ਚ ਗੀਤਾ ਤੇ ਰਾਮਾਇਣ ‘ਚ ਪਰਬੰਧਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸੂਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠਾਂ ‘ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਮੁੰਬਈ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲਾਂ ‘ਚ ਗੀਤਾ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ   ਗਲੋਬਲ ਅਕੈਡਮੀ ਫਾਰ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਤੋਂ ਗੀਤਾ ‘ਚ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਸਿਧਾਂਤੋਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਡੀਵੀਡੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਹੈ
ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਬਾਲ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸਮੁੱਚਾ ਜੀਵਨ ਸਾਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੇ ਅਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇਵ  ਤੇ ਰਾਜਸੱਤਾ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਰਹੇ ਉਹ ਗਰੀਬ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਖੇਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਦੱਧ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਰਾਹੀਂ ਠੇਠ ਦੇਸੀ ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ‘ਚ ਲੱਗੇ ਰਹੇ   ਸਾਮਰਿਕ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਯੋਗਦਾਨ ਭਾਰਤੀ ਅਖੰਡਤਾ ਲਈ ਜਿਕਰਯੋਗ ਰਿਹਾ ਇਸ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ   ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਗਊਪਾਲਕ ਕਿਤੇ ਵੀ ਫਸਲ ਅਤੇ ਗਊਆਂ  ਦੇ ਖਰੀਦੋ -ਫ਼ਰੋਖ਼ਤ ਲਈ ਮੰਡੀਆਂ ‘ਚ ਪਹੁੰਚਕੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਵਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ   ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ  ਜੜ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਉਸ ਰਾਜ ਅਤੇ ਦੇਵ ਸੱਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ,  ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ -ਵਿਰੋਧੀ ਨੀਤੀਆਂ ਅਪਣਾਕੇ ਲੁੱਟ – ਤੰਤਰ ਅਤੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਏ ਸਨ
ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ‘ਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰਹੇ ,  ਜੋ ਰਾਜਸੱਤਾ ਤੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ,  ਉਸ ਪਾਰਲੌਕ ਸੱਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿੱਧ ਇੰਦਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਸਕੇ, ਜਿਸਦਾ ਜੀਵਨਦਾਤੇ ਪਾਣੀ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਸੀ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਇੰਦਰ  ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਬਰਾਬਰ ਤੇ ਮਿੱਥਕ ਪਾਤਰ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ‘ਚ ਵੇਖੀਏ ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਣੀ ਪਰਬੰਧਨ  ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਸਨ ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਰੂੜੀਵਾਦੀ,  ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੇ ਆਪਮੁਹਾਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਉਸ ਦੇਵਸੱਤਾ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ,ਜਿਸ ਸੱਤਾ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪਰਬੰਧਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਇੰਦਰ ਪਾਣੀ ਨਿਕਾਸੀ ‘ਚ ਪੱਖਪਾਤ ਕਰਣ ਲੱਗੇ ਸਨ   ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਪਾਣੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਫਸਲ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਜਾਣ ਦਾ ਸੰਕਟ ਉਸਦਾ ਚੈਨ ਹਰਾਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ   ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ  ਦੀ ਅਗਵਾਈ ‘ਚ ਕਿਸਾਨ ਤੇ ਗਊ ਪਾਲਕੋਂ  ਦੇ ਹਿੱਤ ‘ਚ ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਦੋਲਨ ਸੀ ਜਿਸ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨੀ ਪਰਬੰਧਨ ਨੱਤਮਸਤਕ ਹੋਇਆ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਰਖਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਿਸਾਨ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਮਾਨ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ
ਪੁਰਸ਼ਵਾਦ ਦਬਦਬੇ ਨੇ ਧਰਮ  ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਮਿੱਥਕੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਅੱਜ ਔਰਤ, ਪੁਰਸ਼ ਦੇ  ਬਰਾਬਰ ਅਜਾਦੀ ਤੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਤਾਂ ਔਰਤ ਨੂੰ ਪੁਰਸ਼  ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਵਾਪਰ ਯੁੱਗ ‘ਚ ਹੀ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਰਾਧਾ ਸ਼ਾਦੀ ਸ਼ੁਦਾ ਸੀ ,  ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਭਗਤ ਸੀ   ਬ੍ਰਜ ਭੂਮੀ ‘ਚ ਇਸਤਰੀ ਅਜਾਦੀ ਦਾ ਝੰਡਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਗੱਡਿਆ ਜਦੋਂ ਇਸਤਰੀ ਚੀਰ ਹਰਣ ( ਦਰੌਪਦੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ) ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਆਏ  ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਚੁੰਨੀ ਨੂੰ ਬੇਅੰਤ ਲੰਮਾਈ ਦਿੱਤੀ   ਇਸਤਰੀ ਹਿਫਾਜ਼ਤ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਦੂਜੀ ਮਿਸਾਲ ਦੁਨੀਆ  ‘ਚ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਅੱਜ ਵਰਤਮਾਨ ਬਾਜਾਰਵਾਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਬਣਾ ਕੇ  ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜੋ ਉਪਭੋਕਤਾਵਾਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ Àਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹ ਕਦਾਚਿਤ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ
ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ  ਯੁੱਧ ਕੌਸ਼ਲ ਦੇ ਮਹਾਂਰਥੀ ਹੋਣ  ਦੇ ਨਾਲ – ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਬੰਧੀ ਸਾਮਰਿਕ ਮਹੱਤਵ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਸਨ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਜੀ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਅਰਥਾਤ ਮਣੀਪੁਰ ਤੋਂ ਦੁਆਰਕਾ ਤੱਕ ਸੱਤਾ ਵਿਸਥਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ‘ਚ ਵੀ ਸਫਲ ਰਹੇ ਮਣੀਪੁਰ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ‘ਤੇ ਅਤੇ ਦੁਆਰਕਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸਾਮਰਿਕ ਮਹੱਤਵ  ਦੇ ਅੱਡੇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਸੰਭਾਵੀ  ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਯੂਨਾਨੀਆਂ, ਹੂਣਾਂ, ਪਠਾਨਾਂ ,  ਤੁਰਕਾਂ, ਸ਼ੱਕਾਂ ਤੇ ਮੁਗਲਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ   ਮੌਜ਼ੂਦਾ ਮਾਹੌਲ ‘ਚ ਸਾਡੇ ਇਹੀ ਸਰਹੱਦੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅੱਤਵਾਦੀ   ਮਾਹੌਲਅ ਤੇ ਹਿਸੰਕ ਵਾਰਦਾਤਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ ਅੱਜ ਵੀ ਮਣੀਪੁਰ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਭਗਤੀ  ਦੇ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਸਾਥੀ ਹਨ   ਇਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਦੁਆਰਕਾ ਤੋਂ ਪੂਰਬ Àੱਤਰ ਤੱਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਇੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਕ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਸੀ
ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ‘ਚ ਬਲਰਾਮ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮਨੁੱਖੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ‘ਚ ਅਨੌਖਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ   ਬਲਰਾਮ  ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ ‘ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਹਲ਼ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਆਧਾਰਤ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ  ਦੇ ਵੱਲ ਆਗੂ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਨੁੱਖੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਤੇ ਤਰੱਕੀ  ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਅਗਵਾਈਕਾਰ ਹਨ  ਜੋ ਗਊ ਪਾਲਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੁੱਧ ਤੇ ਉਸਦੇ ਉਤਪਾਦਨਾਂ ਨਾਲ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ ਪੇਂਡੂ ਤੇ ਪਸ਼ੁ ਆਧਾਰਤ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਕਾਰਨ ਹੀ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ  ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਉਤਪਾਦਕ ਆਬਾਦੀ ਸਵੀਕਾਰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ
ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪੂਰੇ ਬ੍ਰਜ-ਮੰਡਲ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਤ ‘ਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਡੀਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ ਦਲਾਲਾਂ ਦਾ ਜਿਕਰ ਨਹੀਂ ਹੈ   ਜਿੰਦਾ ਗਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਮਾਸ ‘ਚ ਬਦਲਨ ਵਾਲੇ ਕਤਲਖਾਨਿਆਂ ਦਾ ਜਿਕਰ ਨਹੀਂ ਹੈ  ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਰਹਿਤ ਇਸ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਦਾ ਕੀ ਆਧਾਰ ਸੀ ਸਾਡੇ ਆਧੁਨਿਕ ਕਥਾਵਾਚਕਾਂ ਤੇ ਪਰਬੰਧਨ ਦਾ ਗੁਰ ਸਿਖਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?
ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਹੀ ਸਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਜਿਸਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਤੰਤਰ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ‘ਚ ਧਰਤੀ- ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਲੱਖਾਂ- ਕਰੋੜਾਂ ਸਾਲ ਲੱਗੇ  ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤਾਂ ਇਸ ਜੀਵ- ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਰੂਪੀ ਸੁੰਦਰਤਾ  ਦੇ ਸੇਵਕ ਤੇ ਰੱਖਿਅਕ ਸਨ,ਜਿਸ  ਨਾਲ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਸੰਜੀਵਨੀ ਮਿਲਦੀ ਰਹੇ ਗੋਯਾਕਿ ,  ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੁੱਗ  ਦੇ ਕਾਲਪਨਿਕ ਪਾਤਰ  ਨਹੀਂ ਸਨ,  ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ‘ਚ ਤਮਾਮ ਮਨੁੱਖੀ ਖੂਬੀਆਂ ਤੇ ਕੰਮੀਆਂ ਸਨ   ਇਸ ਸਭ  ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਮਹਾਂਨਾਇਕ  ਸਨ ,  ਜੋ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੇ ਯੁੱਧ ਦੇ  ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਰਚਣਹਾਰ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ  ਕਾਰਨ ਬਣੇ   ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਸੱਤਾ ਵਿਰਾਸਤ ‘ਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਸੀ
ਪ੍ਰਮੋਦ ਭਾਰਗਵ

ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਬਰਾਂ

To Top