ਲੇਖ

ਦੁੱਖੜੇ ਰੋਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਆਤਮਕਥਾਵਾਂ

ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ‘ਚ ਰਿਵਾਜ ਹੋ ਚੱਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸੱਤਾ-ਸੰਗਠਨ ‘ਚ ਰਹੋ, ਚੁੱਪ ਰਹੋ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਹਾਲਾਤ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋ ਜਾਣ ਤਾਂ ਆਤਮਕਥਾ ਲਿਖਣ ਬਹਾਨੇ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਭੰਡੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਜਾਓ ਇਹੀ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਰੀਬ ਇੱਕ ਦਰਜ਼ਨ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਆਤਮਕਥਾ ਦੀ ਆੜ ‘ਚ ਆਪਣੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਤੇ ਹਾਈਕਮਾਨ ‘ਤੇ ਉਂਗਲ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਇਹ ਗੱਲ ਵੱਖਰੀ ਹੈ ਕਿ ਸਭ  ਦੇ ਸਭ ਸੱਤਾ ‘ਚ ਰਹਿਣ ਦੌਰਾਨ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦਾ ਜ਼ਹਿਰ ਪੀਂਦੇ ਰਹੇ  ਪਰ ਜਿਉਂ ਹੀ ਸੱਤਾ ਤੇ ਸੰਗਠਨ ਵੱਲੋਂ ਨਕਾਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਤਾਂ ਕਿਤਾਬ  ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਸੱਚਾਈ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੁੱਤੀ ਜ਼ਮੀਰ ਜਾਗ ਉੱਠੀ ਦਾ ਦਿਖਾਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ
ਹਾਲ ਹੀ ‘ਚ ਸਾਬਕਾ ਮੰਤਰੀ  ਮਾਰਗੇਟ ਅਲਵਾ ਦੀ ਆਤਮਕਥਾ ‘ਕਰੇਜ਼ ਐਂਡ ਕਮਿਟਮੈਂਟ’ ਦੀ ਘੁੰਡ  ਚੁਕਾਈ ਹੋਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਪਰਿਵਾਰ  ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਤੌਰ -ਤਰੀਕਿਆਂ ‘ਤੇ ਉਂਗਲ ਚੁੱਕੀ ਗਈ ਅਗਸਤਾ ਵੇਸਟਲੈਂਡ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦਤ ਡੀਲਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚਨ ਮਿਸ਼ੇਲ  ਦੇ ਸਬੰਧ  ਕਾਂਗਰਸ  ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਜੈ ਗਾਂਧੀ  ਦੇ ਇੱਕ ਟੈਂਕ ਘੋਟਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਇਹ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪੱਥਰ ਉਛਾਲ ਕੇ ਭੱਜ ਜਾਵੇ   ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਆਤਮਕਥਾਵਾਂ ‘ਚ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਹੀ ਦੁਹਰਾਇਆ ਹੈ ਸੱਤਾ ‘ਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਹਾਈਕਮਾਨ ਦੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ,  ਪਾਰਟੀ ‘ਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ,  ਨੈਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕਰਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਵਿਖਾਈ   ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਲਵਾ ਨੇ ਬਾਅਦ ‘ਚ ਇਸਦੀ ਸਫਾਈ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗਾਂਧੀ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ ਅਲਵਾ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਦਾਇਗੀ ਬਾਰੇ ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਹਨ
ਮਰਹੂਮ ਨੇਤਾ ਅਰਜੁਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ‘ਆਤਮਕਥਾ ਮੋਹੇ ਕਹਾਂ ਵਿਸ਼ਰਾਮ’ ‘ਚ ਗਾਂਧੀ ਪਰਿਵਾਰ ‘ਤੇ ਖੂਬ ਅਰੋਪ  ਲਾਏ ਹਨ ਪਾਰਟੀ ‘ਚ ਅੰਦਰੂਨੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਨਾ ਹੋਣਾ ਦੱਸਿਆ  ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਪਾਰਟੀ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ‘ਚ ਭਰਮ-ਭੁਲੇਖਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੈ ਦਰਅਸਲ ਅਰਜੁਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਨਣ ਦੀ ਤਮੰਨਾ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ   ਉਂਜ ਪਾਰਟੀ ਛੱਡਣ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ‘ਚੋਂ ਕੱਢੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਨੇਤਾ ਨੂੰ ਇਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨਾਲ ਨਾਇਨਸਾਫੀ ਹੋਈ ਹੈ   ਨਟਵਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਆਤਮਕਥਾ ‘ਜੰਗਲ ਲਾਈਫ਼ ਇਜ ਨੌਟ ਇਨਫ਼’ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਪੀ ਵੀ ਨਰਸਿੰਮਾਰਾਓ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਸੀ   ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਹੱਤਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ  ਦੇ ਕਾਰਨ ਰਾਓ ਨਾਲ ਨਰਾਜ਼ ਸੀ  ਰਾਓ  ਦੀ ਸਿਹਤ ‘ਚ ਗਿਰਾਵਟ ਲਈ ਵੀ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ  ਦੇ ਰਵੱਈਏ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ   ਇਹ ਸਾਰੇ ਖੁਲਾਸੇ ਪਾਰਟੀ ਛੱਡਣ  ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤੇ ਗਏ
ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸਵ. ਪੀ . ਵੀ .  ਨਰਸਿੰਮਾਰਾਓ ਨੇ ‘ਇਨਸਾਈਡਰ’ ‘ਚ ਗਾਂਧੀ-ਨਹਿਰੂ ਕਲਚਰ ‘ਤੇ ਟੀਕਾ-ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ  ਸੱਤਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਸੱਤਾ ਦੇ ਗਲਿਆਰਿਆਂ ‘ਚ ਰਾਓ ਉਦੋਂ ਤੱਕ  ਰਹੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ  ਦਾਮਨ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇ ਸ਼ਰਦ ਪਵਾਰ  ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਨੇਤਾ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ‘ਚ ‘ਪੰਜੇ  ਉਂਗਲਾਂ ਘਿਓ ‘ਚ ਤੇ ਸਿਰ ਕੜਾਹੀ ‘ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ   ਪਵਾਰ ਚਾਰ ਵਾਰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ  ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਘਪਲਿਆਂ- ਘੋਟਾਲਿਆਂ ਦੀ ਖੂਬ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨੈੱਟਵਰਕਿੰਗ ਦੇ ਦਮ ‘ਤੇ ਪਵਾਰ ਟਿਕੇ ਰਹੇ ਪਵਾਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਤਮਕਥਾ ‘ਆਨ ਮਾਏ ਟਰਮ ਫਰਾਮ ਦ ਗਰਾਸ ਰੂਟ ਟੂ ਦਾ ਕਾਰਿਡੋਰ ਆਫ ਪਾਵਰ’ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਪਰਿਵਾਰ ‘ਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾਇਆ
ਰਾਜਨੀਤੀ  ਦੇ ਦਰਿਆ ‘ਚ ਤੈਰ ਕਰ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਨੇਤਾ ਕੰਢੇ ਲੱਗ ਗਏ ਭਾਵੇਂ ਹੀ ਬੁਢਾਪੇ ਨੇ ਆ ਘੇਰਿਆ ਹੋਵੇ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਲਸਾਵਾਂ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ   ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਕੰਢੇ ਲੱਗਦੇ ਵਕਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਗੰਗਾ ਨਹਾ ਗਈਆਂ ਐਮ ਐਲ ਫੋਤੇਦਾਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਚਿਨਾਰ ਲੀਵਸ’ ਵਿੱਚ ਸੋਨੀਆ ਅਤੇ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ‘ਤੇ ਸਵਾਲੀਆ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾਏ ਹਨ  ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਦੇਸ਼ ਕਦੇ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ ਫੋਤੇਦਾਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ  ਦੇ ਖਾਸ ਵਫ਼ਾਦਾਰਾਂ ‘ਚ ਰਹੀ ਹੈ
ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਕਦੋਂ ਪੱਖਪਾਤ ਜਾਂ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਦੌਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਜਦੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿਵਾਦਾਂ ‘ਚ ਨਾ  ਘਿਰੀ ਹੋਵੇ ਕਿਤਾਬਾਂ  ਦੇ ਜਰੀਏ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਜਾਹਿਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੇਤਾ ਉਦੋਂ ਨੀਂਦ ‘ਚ ਗਾਫ਼ਲ ਰਹੇ ਇਹ ਵੀ ਸਿਆਸਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸੱਤਾ ਦੇ ਅੰਗੂਰ ਹੱਥ ਨਾ ਆਉਣ ਤਾਂ ਖੱਟੇ ਹੋਣ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਜਾਓ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰੱਜ ਕਰ ਭੰਡੋ ਦਰਅਸਲ ਕਾਂਗਰਸ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਾਜਨੀਤਕ ਜਹਾਜ ਨੂੰ ਕਿਸੇ  ਹੋਰ ਨੇ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਆਪਣਾ ਅਹੁਦਾ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਚੁੱਪ ਨੇ ਹੀ ਡੁਬੋਇਆ ਹੈ   ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਣਵ ਮੁਖਰਜੀ ਦੀ ਆਤਮਕਥਾ ‘ਦਾ ਟਰਬੁਲੈਂਟ ਈਅਰ’ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚਧੂਹ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹਕੇ ਗਾਂਧੀ ਪਰਿਵਾਰ  ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਟੀਕਾ-ਟਿੱਪਣੀ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਗਿਆ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕਈ ਵਾਰ ਸੱਤਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ , ਇਸਦਾ ਦਰਦ ਛਲਕ ਪਿਆ
ਕਾਂਗਰਸੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਇਸ ਲੜੀ ‘ਚ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸਵ. ਇੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਗੁਜਰਾਲ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਮੈਟਰ ਆਫ਼ ਡਿਸਕਰਿਏਸ਼ਨ’ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ ਰਹੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਤੇ ਗਾਂਧੀ ਪਰਿਵਾਰ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਤੀਰ ਨਹੀਂ ਚਲਾਏ ਗਏ   ‘ਸੋਨੀਆ ਦੀ ਬਿਲਵਡ ਆਫ਼ ਮੌਸੇਸ’ ਵਿੱਚ ਸਾਬਕਾ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਕੇ ਵੀ ਥਾਮਸ ਨੇ ਵੀ ਨਟਵਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਰਸਿੰਮਾਰਾਓ ਦੇ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ‘ਚ ਦੇਰੀ ਲਈ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਨਰਾਜ਼ਗੀ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਸਲਮਾਨ ਖੁਰਸ਼ੀਦ ਨੇ ‘ਦਾ ਅਦਰ ਸਾਈਡ ਆਫ਼ ਦਾ ਮਾਉਂਨਟੇਨ’ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੂਹਿਆ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਹੈ
ਕਾਂਗਰਸ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਡੂੰਘੀਆਂ  ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ  ਕਈ ਵਿਚਾਰਾਧਾਰਾਵਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਲੱਗਿਆ ਹੈ   ਕਾਂਗਰਸ ਫਿਰ ਵੀ ਵਿਵਾਦਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ  ਭਾਜਪਾ ‘ਚ ਕੱਚਾ ਚਿੱਠਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਕਾਂ ਲਈ ਦਰਵਾਜੇ ਬੰਦ ਹਨ  ਪਾਰਟੀ ਤਾਂ ਦੂਰ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਲਿਖਣਾ ਵੀ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਅਰਜੁਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਦੋਂ ਕਿਤਾਬ ‘ਚ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਵਿਖਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਉਦੋਂ ਉਹ ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਸਨ   ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖਿਲਾਫ ਕੋਈ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ   ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ  ਨੇ ਜਿਨਾਹ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰਕੇ ਇਸਦਾ ਖਾਮਿਆਜ਼ਾ ਭੁਗਤਿਆ
ਕਾਂਗਰਸ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ  ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਂ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਕਾਂਗਰਸ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਤਾਰ – ਚੜ੍ਹਾਅ  ਦੇ ਦੌਰ ‘ਚੋਂ ਗੁਜਰੀ ਹੈ ਇਹੀ ਵਜ੍ਹਾ ਰਹੀ ਕਿ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਮਸਾਲਾ ਵੀ ਹੱਥ ਲੱਗਾ  ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀਆਂ  ‘ਚ ਭਾਜਪਾ ਨੇਤਾਵਾਂ  ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਬਹਾਰਾਂ ਅਜੇ ਬਾਕੀ ਹਨ  ਕੇਂਦਰ ‘ਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਭਾਜਪਾ ਪੂਰਨ ਬਹੁਮਤ ‘ਚ ਹੈ ਇਸਦੇ ਨਰਾਜ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਅਜੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਇਸਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਤਝੜ ਆਵੇਗਾ, ਉਦੋਂ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਸੰਘ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀ ਪਰੀਖਿਆ ਹੋਵੇਗੀ
ਯੋਗੇਂਦਰ ਯੋਗੀ

ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਬਰਾਂ

To Top